Akademia Vortaro
- Kio estas la Akademia Vortaro?
- Kiel uzi la sercxilon de la Akademia Vortaro?
- Simboloj kaj mallongigoj
- Fundamentaj kaj oficialaj lingvoelementoj
- Datoj de decidoj
- Vortklasaj finajxoj
- Majuskloj kaj minuskloj
- Specoj de elementoj
- Aldonado de Fundamentaj elementoj al UV
- Statistikajxoj
- Kontrolado de la elementoj
- Notoj pri problemaj okazoj
- Preseraroj en la oficialaj dokumentoj
- Literaturo
Kio estas la Akademia Vortaro?
La Akademia Vortaro (AV) esence estas la Universala Vortaro de la Lingvo Internacia Esperanto (UV). AV konsistas el la UV de la Fundamento de Esperanto plus cxiuj aldonoj kaj korektoj de UV, kiujn plenumis la Lingva Komitato kaj la Akademio de Esperanto. La aparta nomo “Akademia Vortaro” estas uzata por eviti konfuzon kun tiu versio de la Universala Vortaro, kiu estas parto de la netusxebla Fundamento. AV do estas gxisdatigita kaj kompletigita versio de la Universala Vortaro.
UV de la Fundamento enhavas tradukojn de la elementoj kaj kunmetajxoj (kaj plurvortajxoj) en kvin naciaj lingvoj: la Franca, la Angla, la Germana, la Rusa kaj la Pola. Tiuj tradukoj aperas ankaux en AV. Multaj el tiuj tradukoj tamen enhavas erarojn (preserarojn, malklarajxojn kaj ecx rektajn mistradukojn). Tiuj eraroj kompreneble restas netusxitaj en la Universala Vortaro de la Fundamento, cxar la Fundamento estas netusxebla verko. En la jaroj 1906 gxis 1914 la Lingva Komitato tamen ellaboris korektojn de tiuj tradukoj. Tiuj korektoj estis publikigitaj en la jaroj 1922-1923. Ili trovigxas en novaj eldonoj de la Fundamento en helpdokumento kun la titolo Akademiaj Korektoj de la Universala Vortaro. En AV tiuj korektitaj tradukoj anstatauxas la erarajn tradukojn en la Fundamenta Universala Vortaro. En kelkaj malmultaj okazoj la teksto en la Akademiaj Korektoj tamen ne estis transprenebla en la Akademian Vortaron, cxar gxi ne respondas al efektiva kapvorto en UV. En unu okazo, la Angla traduko de FABRIK/, la Akademio poste nuligis la Akademian Korekton.
Ankaux en pluraj el la Oficialaj Aldonoj al UV aperis nacilingvaj tradukoj. La elektitaj lingvoj estas tre diversaj. Uzigxis en diversaj kombinoj la lingvoj Franca, Angla, Germana, Rusa, Pola, Hispana, Itala, Kataluna kaj Portugala. Ankaux tiuj tradukoj aperas en AV.
En pluraj el la Aldonoj al UV aperas krom nacilingvaj tradukoj ankaux Esperantlingvaj difinoj de iuj el la elementoj. Tiajn difinojn entenas precipe la Aldonoj 8a kaj 9a. La Akademia Vortaro enhavas kompreneble cxiujn tiujn oficialajn difinojn. Sed ankoraux la granda plimulto el la elementoj, kunmetajxoj kaj plurvortajxoj en AV ne havas Esperantajn difinojn.
Kiel uzi la sercxilon de la Akademia Vortaro?
Por ke vi povu bone uzi la sercxilon de la Akademia Vortaro, necesas ke via TTT-legilo akceptu t.n. kuketojn. Per kuketoj konservigxas personaj agordoj, memoro pri farita sercxo k.s.
La sercxilo sercxas baze nur nudajn elementojn, ekz. KUR, MAL (ne “kur/i” aux “mal/o”, nek “kuri” aux “malo”). En la sercxokampo oni povas enskribi elementon, ekz. KUR, MAL, AL, aux parton de elemento.
Plej multaj elementoj en AV estas finajxobezonaj. Ili estas prezentataj kun fina streketo anstataux finajxo, ekz. TABL/. Tian finan streketon oni povas enskribi en la sercxokampon (en la formo de suprenstreko: “/”), se oni volas. Tio tamen ne necesas. Efektive fina streketo estas ignorata en la sercxado. Se oni entajpas ekzemple CXIEL/, la sercxilo montros kaj CXIEL/ (= “cxielo”), kaj CXIEL (= “cxiel”). Vidu tamen cxi-poste pri elektado de elementospecoj.
Tamen, por trovi tiujn malmultajn kunmetitajn vortojn, kiuj enestas en la Akademia Vortaro, necesas enmeti la streketon “/” inter la diversaj elementoj de la kunmetajxo. Do, por trovi la kunmetajxon AKUSX/IST/IN/ necesas enskribi “AKUSX/IST/IN” aux “AKUSX/IST/IN/”. Por trovi la kunmetajxon KONTRAUX/E (kiu aperas en AV kun finajxo), necesas entajpi gxuste “KONTRAUX/E”.
En sercxesprimoj oni povas uzi la jenajn specialsignojn:
- ?
- jxokersigno por iu ajn sola signo
- *
- jxokersigno por nul aux pli da signoj
Se oni do enskribas ekz. la sercxesprimon ?ON, la sercxilo montras BON, DON, FON k.t.p. Se oni enskribas ekz. L*N, la sercxilo montras LAGUN, LAMEN, LAN, LANTERN k.t.p. Se oni enskribas ekz. *A, aperas A, BALA, BOA k.t.p.
La sercxado ne atentas la diferencon inter majuskloj kaj minuskloj.
Oni povas skribi sercxesprimojn kun veraj Esperantaj supersignaj literoj (se la retumilo regas Unikodon). Oni ankaux povas uzi ^, X, x aux ~ post la koncerna litero por indiki Esperantan supersignon (cxapelon aux hoketon).
Limigi al...
Oni povas limigi la sercxon al diversaj partoj de la aro de Fundamentaj kaj oficialaj lingvoelementoj: nur Fundamentaj elementoj, nur elementoj el la Unua Oficiala Aldono, k.s. (vidu la klarigojn pri Fundamentaj kaj oficialaj elementoj).
Elektado de elementospecoj
Per la jes/ne-elektiloj oni povas elekti, kiuj specoj de elementoj estu inkluzivitaj en la sercxado: radikoj, prefiksoj, sufiksoj, memstaraj elementoj, liternomoj, finajxoj kaj kunmetajxoj (inkluzive de plurvortajxoj). Vidu la cxi-postajn klarigojn pri la klasado de elementoj.
Simboloj kaj mallongigoj
En la sercxorezultoj aperas la jenaj simboloj kaj mallongigoj:
- RADIK/ (klarigeto)
- Tiaj kursivaj indikoj estas helpo por rekoni la signifon de elemento. Ili devenas el la koncerna Oficiala Aldono. Estas uzataj la jenaj mallongigoj: arhx. = arhxitekturo; art. = arto; bot. = botaniko; ekl. = eklezio; farm. = farmacio; filoz. = filozofio; fig. = figure; fin. = financo; fiz. = fiziko; fiziol. = fiziologio; geom. = geometrio; gr. = gramatiko; gram. = gramatiko; hist. = historio; hxem. = hxemio; jur. = juro; kartl. = kartludo; milit. = milito; min. = mineralogio; muz. = muziko; trans. = transitiva; trig. = trigonometrio; versf. = versfarado; zool. = zoologio.
- F
- Mallongigo de “Fundamenta” (= trovigxanta en la Fundamento de Esperanto).
- 1OA, 2OA, 3OA, 4OA, 5OA, 6OA, 7OA, 8OA, 9OA
- Mallongigoj por la respektivaj “Oficialaj Aldonoj al (la) Universala Vortaro”: “Unua Oficiala Aldono...”, “Dua Oficiala Aldono...”, k.t.p. La efektivaj nomoj de la diversaj Oficialaj Aldonoj iom varias. Vidu la liston de literaturo.
- +1OA, +7OA k.s.
- Montras Oficialajn Aldonojn, en kiuj la Fundamenteco (aux la oficialeco) de elemento estis konfirmita.
- 1923, 1929, 1953
- Montras jarojn, kiam okazis en-UV-igo de elemento ekster la ordinaraj Oficialaj Aldonoj.
- BRO1, BRO2, BRO3, BRO4, BRO5, BRO6, BRO7, BRO8, BRO9
- Montras apartenon al unu el la naux oftecogrupoj de la Baza Radikaro Oficiala, BRO. La posta formo aux formoj de la koncerna elemento estas el BRO, ekz. “BRO8: abelo”.
- AK
- La koncerna traduko venas el la Akademiaj Korektoj de la Universala Vortaro.
Fundamentaj kaj oficialaj lingvoelementoj
Fundamenta estas cxiu Esperanta lingvoelemento, kiu trovigxas en la verko Fundamento de Esperanto, en ties Universala Vortaro, en ties Ekzercaro, en ties Gramatiko aux en ties Antauxparolo.
Oficiala estas cxiu lingvoelemento, kiun la Akademio de Esperanto aux la antauxa Lingva Komitato decidis aldoni al la Universala Vortaro.
Datoj de decidoj
La Fundamento
La Fundamenton de Esperanto deklaris baza legxo de Esperanto la Bulonja kongreso en 1905.
Aldonodatoj
Aldonado de lingvoelementoj fare de la Lingva Komitato aux la Akademio de Esperanto okazis en la jenaj jaroj:
La Oficialaj Aldonoj estas inter si suficxe diversaj. Kelkaj el ili enhavas difinojn en Esperanto, sed aliaj ne. Plej multaj el la aldonitaj lingvoelementoj ricevis nacilingvajn tradukojn, sed kelkaj el ili ne havas tradukojn. Iuj elementoj ecx havas nek tradukojn, nek difinon. Krome la naciaj lingvoj, kiuj uzigxas, estas tre diversaj. Detalojn pri tiu temo vi povas trovi en la artikolo La Oficialaj Aldonoj (en “Lingva Kritiko”), kaj en la verko Oficialaj Lingvoelementoj de Esperanto (OLEO).
Forigoj el UV
En 1923 la Lingva Komitato decidis forig la elementon ANALOGI/ el UV (aldonitan en 1OA). Samokaze gxi aldonis anstatauxe la elementon ANALOG/. Pri la forigo de ANALOGI/ estas tamen iom da malklarajxoj.
En 1974 (8OA) la Akademio de Esperanto forigis el UV la (ecosignifan) elementon KONCENTR/ (“koncentra” = “samcentra”) aldonitan en 1OA, kaj anstatauxe aldonis la samforman, sed agosignifan elementon KONCENTR/ (“koncentri”). Oni atentu, ke temis tiam ne pri nura kategoridiferenco, sed pri du radikoj kun tute malsamaj signifoj.
Baza Radikaro Oficiala
Kunlige kun 8OA la Akademio ankaux ellaboris la verkon “Baza Radikaro Oficiala”, BRO (Aktoj de la Akademio II), kiu difinas bazan vortprovizon dividitan laux naux oftecogrupoj.
Vortklasaj finajxoj, bazformoj
En la Universala Vortaro la radikoj aperas sen vortklasa finajxo, kaj ankaux en pluraj Oficialaj Aldonoj estas same. La tuta demando pri radikokarakteroj, bazaj formoj, bazaj finajxoj k.s., estas teoria demando suficxe kompleksa. En BRO la Akademio la unuan fojon entreprenis metode difini tiajn bazajn formojn por la elementoj, kaj en la cxi-posta listo tiuj bazaj formoj de BRO estas cititaj cxe la koncernaj elementoj. Ankaux en la Akademia Vortaro por cxiu radika finajxbezona elemento estos elektita finajxhava bazformo, por kiu difino estos verkita. Bazformoj de radikoj, por kiuj ankoraux mankas oficiala difino, estu rigardataj kiel provizoraj indikoj.
La Akademio ankoraux diskutas, kiajn principojn gxi efektive uzu por elektado de bazformoj en la Akademia Vortaro. Pri tiu temo vidu la artikolon Bazformoj de radikoj en vortaroj, kiu aperis en Lingva Kritiko.
Majuskloj kaj minuskloj
Majuskla aux minuskla skribo ne estas cxi tie kalkulata kiel parto de la oficiala formo de elemento. La Fundamento mem ne estas konsekvenca pri tio, kaj la diversaj Oficialaj Aldonoj diversmaniere traktis la uzon de majuskloj kaj minuskloj, iafoje ecx prezentante cxiun elementon kun komenca majusklo. Pro tio apenaux eblas sencohave paroli pri oficiala majuskleco de elemento, kaj tial cxiuj elementoj estas en la Akademia Vortaro baze listigataj en neuxtrala tutmajuskla formo.
Specoj de elementoj
La elementoj estas cxi tie klasitaj en tri kategoriojn: finajxbezonaj elementoj, memstaraj elementoj kaj finajxoj. Tiu klasado ne prezentas en sia tuteco ian oficiale validan teorion. Gxi estu rigardata kiel praktika helpilo por distingi la diversajn elementojn. Tamen gxi respondas sendube al efektive validaj reguloj en la lingvo, kaj ne povas esti neglektata. Krome aperas en la Akademia Vortaro kelkaj kunmetajxoj de tiaj elementoj kaj ecx plurvortajxoj.
Finajxbezonaj elementoj
Al tiu kategorio kalkuligxas cxi tie ordinaraj radikoj kaj afiksoj (sufiksoj kaj prefiksoj). Ili aperas kun posta streketo, kiu indikas, ke ili ne povas uzigxi kiel memstaraj vortoj en la lingvo, ekz. RADIK/. Iuj finajxbezonaj elementoj havas la plian indikon “prefikso” aux “sufikso”. Tio ne estu komprenata kiel ia oficiala statuso de tiuj elementoj, sed nur kiel helpilo por facila rekonebleco.
Memstaraj elementoj
Al tiu kategorio kalkuligxas cxiuj elementoj, kiuj povas aperi kiel memstaraj vortoj sen aldono de finajxo. Ili aperas en la listo sen posta streketo, ekz. LA. La nomoj de la Esperantaj literoj estas memstaraj elementoj, sed ili estas en la Akademia Vortaro apartigitaj pro praktikaj kialoj.
Finajxoj
Al tiu kategorio kalkuligxas la gramatikaj finajxoj -O, -A, -E, -I, -AS, -IS, -OS, -US, -U, -J kaj -N. Ili aperas en la listoj kun antauxa dividostreko.
Kunmetajxoj
En la origina Universala Vortaro de la Fundamento aperas krom unuopaj lingvoelementoj (kun nacilingvaj tradukoj) ankaux kelkaj kunmetajxoj de tiaj elementoj. Iuj el tiuj kunmetajxoj mencigxas nur kiel ekzemploj ene de la nacilingvaj klarigoj de aliaj elementoj (precipe temas pri ekzemploj de vortfarado ene de la klarigoj pri afiksoj). Sed kelkaj kunmetajxoj tamen aperas kiel propraj kapvortoj en la Universala Vortaro, kaj cxiu tia kapvorto havas siajn proprajn nacilingvajn tradukojn. Tiuj kunmetajxoj aperas ankaux en la Akademia Vortaro. Ili estas tre diversspecaj. Iuj el ili konsistas simple el radiko + finajxo, ekzemple FIRM/O (kontraste al la plejparto de la eroj de UV, kiuj konsistas el radiko + streketo). Aliaj estas kunmetajxoj kiel ekzemple AER/UM/ (radiko + sufikso, sen finajxo), FLANK/KURTEN/ (radiko + radiko, sen finajxo), kaj MAL/LUM/A (prefikso + radiko + finajxo).
En la Oficialaj Aldonoj aperas kelketaj pliaj kunmetajxoj, ekzemple KALKAN/UM/ kaj JUR/IST/. Ankaux tiuj estas registritaj en la Akademia Vortaro.
Plurvortajxoj
Estas en la UV de la Fundamento ankaux ok plurvortajxoj kun propraj tradukoj: DIREKT/IL/O (DE SXIP/O), FLAV/A KUPR/O, JEN ― JEN, KOVR/IL/ (DE FENESTR/O), KOVR/IL/ (DE LIBR/O), NORD/A CERV/, NOT/O (MUZIK/A) kaj SIGN/O DE POSXT/O. Ankaux tiuj plurvortajxoj kun siaj respektivaj nacilingvaj tradukoj estas en AV. (La indikitaj parentezoj estas efektivaj partoj de la koncernaj esprimoj kaj kapvortoj.)
Aldonado de Fundamentaj elementoj al UV
Multaj Fundamentaj elementoj aperas ankaux en Oficialaj Aldonoj, precipe en 1OA, 7OA kaj 8OA. Plej ofte la kialo de tio estas, ke la elemento ne trovigxas en la Universala Vortaro, sed aliloke en la Fundamento, aux tamen en la Universala Vortaro, sed ne en la normala alfabetorda loko tie. Apero de tia Fundamenta elemento en Oficiala Aldono do celis konfirmi la Fundamentecon de la elemento, kaj ankaux servis por formale aldoni gxin al la Universala Vortaro, se gxi tie ne jam trovigxis. Iafoje temas pri oficiala interpreto aux reinterpreto de la statuso de Fundamenta radiko.
Statistikajxoj
| Elementoj | |
|---|---|
| Sume | 4953 |
| Fundamentaj | 2768 |
| Oficialaj | 2185 |
| Okazoj de decidoj | |
| 1OA (1909) | 805 |
| 2OA (1919) | 587 |
| 3OA (1921) | 203 |
| 1923 | 1 |
| 1929 | 1 |
| 4OA (1929) | 118 |
| 5OA (1934) | 8 |
| 6OA (1935) | 21 |
| 1953 | 1 |
| 7OA (1958) | 31 |
| 8OA (1974) | 200 |
| 9OA (2007) | 209 |
| Elementospecoj | |
| Finajxbezonaj | 4758 |
| Vortetoj | 184 |
| Finajxoj | 11 |
Tiuj nombroj estas komparindaj al la kalkulo, kiu aperis en 7OA: “La fina sumo de la Fundamentaj kaj Oficialaj Radikoj estas do: 2.759 + 1.777 = 4.536.”
Post tio 8OA rekonis ankoraux 13 Fundamentajn elementojn (ADRES/, CENTR/, FRANK/, GENERAL/, JUR/, JXURNAL/, KILOGRAM/, MATERIAL/, METAL/, MUZIK/, OFICIAL/, TEKST/ kaj ZAMENHOF/), kaj aldonis 200 pliajn elementojn. En 9OA la Akademio aldonis ankoraux 209 radikojn Tio donas la jenan gxisdatigon de la kalkulo en 7OA:
2755 + 13 = 2768 Fundamentaj elementoj
1776 + 200 + 209 = 2185 oficialaj elementoj
2768 + 2185 = 4953
Kontrolado de la elementoj
Cxiuj elementoj estas kontrolitaj pere de la 9-a eldono de la Fundamento de Esperanto kaj pere de la naux Oficialaj Aldonoj. Krome uzigxis la Plena Ilustrita Vortaro kaj la verkoj Akademia Vortaro-Radikaro, Enciklopedia Vortaro Esperanta-Germana kaj Etimologia Vortaro de Esperanto.
Montrigxis, ke fideblaj estas nur la Fundamento kaj la Oficialaj Aldonoj mem. Precipe mankohava estas la Plena Ilustrita Vortaro. Se iu volas helpi al plia kontrolado (cxar povas ankoraux esti eraroj en la datumoj), tiu do nepre faru tion helpe de la efektivaj oficialaj dokumentoj.
Pri la aldonado de la nacilingvaj tradukoj en la Oficialaj Aldonoj tre helpis la verko Oficialaj Lingvoelementoj de Esperanto (OLEO), kiu estas disponebla ankaux en elektronika formo.
Notoj pri problemaj okazoj
PRO/CENT/, RE/PREZENT/, RE/SUM/
La Universala Vortaro enhavas tri kunmetajxojn, kiujn multaj nunaj vortaroj preferas trakti kiel apartajn radikojn: PRO/CENT/ (“procento”), RE/PREZENT/ (“reprezenti”) kaj RE/SUM/ (“resumi”). Kvankam unuradika analizo estas tute pravigebla pro la aparta signifo de tiuj vortoj, ili tamen estas cxi tie registritaj kiel kunmetajoj, cxar tiaj ili estas laux la Fundamento, kaj la Akademio nenion alian decidis pri ili.
JUR/, JUR/IST/
En la Ekzercaro (en paragrafo 4, “Ekzerco de legado”) aperas la vorto juristo. En 1OA JURIST/ estis aldonita al la Universala Vortaro. Poste en 3OA la radiko JUR/ estis aldonita al UV. En 8OA la Akademio tamen deklaris, ke estas Fundamenta la radiko JUR/. Sekve la Fundamenta vorto juristo estu rigardata kiel kunmetajxo de JUR/ kaj la sufikso IST/. Tial JURIST/ estas en la Akademia Vortaro klasita kiel kunmetajxo: JUR/IST/.
KALKAN/UM/
En 1OA trovigxas KALKANUM/ prezentita kvazaux radiko. Gxi estas cxi tie rigardata kiel kunmetajxo de KALKAN/ kaj la sufikso UM/, do KALKAN/UM/.
PAUXL/, PAUXL/IN/
En la Ekzercaro (en paragrafo 3, “Ekzerco de legado”) aperas la vorto Paux-lí-no. En 7OA estis oficiale rekonita la Fundamenteco de la radiko PAUXLIN/ (virina nomo). En 8OA la Akademio tamen deklaris, ke la radiko PAUXL/ estas Fundamenta, kaj ke PAUXLIN/ estas de gxi derivita (per la sufikso IN/). Tial cxi tie aperas la radiko PAUXL/, kaj la kunmetajxo PAUXL/IN/.
AUXGUST/
En la Universala Vortaro aperas AUXGUST/ kiel nomo de monato. En la Ekzercaro, en ekzerco 22, aperas la vira nomo “Auxgusto”. Oni povas heziti, cxu kalkuli tiujn du AUXGUST/ kiel unu saman elementon kun du malsamaj signifoj, aux kiel du malsamajn, sed samformajn, radikojn. Cxi tie AUXGUST/ estas traktata kiel unu sola radiko.
NUL/
La elemento NUL/ estas en la Fundamento finajxbezona radiko. En 8OA okazis la jena decido: “Apud la Fundamenta substantivo ‘nulo’ estas oficialigita la numeralo ‘nul’.” La Akademio ne rajtas sxangxi la statuson de Fundamenta elemento (nur interpreti dubajn okazojn), kaj tial oni povus argumenti, ke NUL/ kaj NUL estas du apartaj elementoj (unu Fundamenta elemento finajxbezona, kaj alia aldonita elemento nefinajxbezona). Sed ankaux eblas diri, laux la “Baza Radikaro Oficiala” de la Akademio, ke 8OA nur difinis novan manieron uzi la elementon NUL/ (“sen finajxo en kalkuloj, nombrado...”), sen sxangxi gxian principan statuson kiel finajxbezona radiko. Tiu aliro estas elektita tie cxi, kaj tial aperas nur NUL/ en la Akademia Vortaro.
VASXINGTON/, ZAMENHOF/
La propranomajn elementojn VASXINGTON/ kaj ZAMENHOF/ 7OA kaj 8OA prezentas kiel finajxbezonajn radikojn. Ilia statuso en la Fundamento estas dubebla (ili aperas tie nur kiel memstaraj vortoj, sed sen O-finajxo kaj sen apostrofo aux streketo). 8OA interpretas tion kiel neesprimitan licencon, “laux kiu cxe propraj nomoj povas esti forlasata ne nur la finajxo de substantivo, sed ankaux la apostrofo mem”. Ili laux tiu oficiala interpreto principe estas ordinaraj finajxbezonaj radikoj, kaj do aperas cxi tie kiel VASXINGTON/ kaj ZAMENHOF/.
END/
Laux la Plena Ilustrita Vortaro la sufikso END/ apartenas al 7OA. Tio tamen ne estas gxusta. En 7OA END/ tute ne menciigxas. Gxia aldono al UV okazis en 1953 tute aparte de la Oficialaj Aldonoj. La oficiala dokumento de tiu decido ne estas retrovita, sed pri tiu okazo rakontas Waringhien en Lingvo kaj Vivo (pagxoj 222-224). La Etimologia Vortaro (Volumo 5) konfirmas la aldonon de END/ indikante la precizan jaron 1953.
ANALOGI/, ANALOG/
Laux Rimarko en 7OA la Lingva Komitato en 1923 decidis forigi el UV la elementon ANALOGI/ (aldonitan en 1OA). Pri tiu decido estas iom da malklarajxoj, kaj gxin ignoris pluraj gravaj vortaroj kaj aliaj verkoj. Tamen cxi tie ANALOGI/ estas rigardata kiel ne plu apartenanta al UV. Aperas tamen la elemento ANALOG/, kiun la Lingva Komitato samokaze aldonis al UV.
MIS/
Laux neoficiala parto de Aktoj de la Akademio 1963-1967 (pagxo 8) la elemento MIS/ (prefikso) apartenas al 4OA. Sed en 4OA tamen ne menciigxas MIS/. Efektive MIS/ estis aldonita al UV aparte en la sama jaro, en kiu aperis 4OA, la jaro 1929. La rezultoj de la apartaj vocxdonoj pri 4OA kaj pri MIS/ ecx estis anoncitaj en la sama cirkulero: “Akademio kaj Lingva Komitato – Rezultato de la diversaj balotoj – Majo 1929”. La prefikso MIS/ do ja estas oficiala, sed gxi ne apartenas al 4OA.
ARKITEKTUR/, MONARK/
Laux Ockey en “Akademia Vortaro-Radikaro” iaspeca decido pri la elementoj ARKITEKTUR/ kaj MONARK/ estis farita en la jaro 1922. Ambaux elementoj estis aldonitaj en 8OA. Ankoraux ne estas eltrovite, kio efektive okazis rilate al tiuj elementoj en 1922. Supozeble temas pri decido pri uzado de K anstataux HX post R, kaj ne pri efektiva aldono al UV de ARKITEKTUR/ kaj MONARK/. Cxi tie do ARKITEKTUR/ kaj MONARK/ aperas kun indiko pri 8OA.
Preseraroj en la oficialaj dokumentoj
En la Oficialaj Aldonoj kaj en la Fundamento de Esperanto estas preseraroj. Tie cxi en la Akademia Vortaro kiom eble aperas gxustigitaj formoj. Jen sekvas listo de cxiuj tiuj preseraroj kun la respondaj korektoj. La listo estas ankoraux provizora kaj nekompleta.
La Hispanaj, Portugalaj kaj Polaj tradukoj en 3OA enhavas plurajn malgxustajn skribojn (en multaj okazoj pro manko de la gxustaj prestipoj cxe la presisto). Pri tio ecx aperas informo en la 3a OA. Gxenerale oni simple uzis literojn sen kromsignoj, kiam devus esti supersigno aux alia aldona signo, sed aperas ankaux diversaj aliaj miskompostajxoj precipe en la Polaj tradukoj. En la Akademia Vortaro tiuj eraroj en 3OA estas kiom eble korektitaj. Ili estas tamen tro multaj por ke povu aperi cxi tie detala listo de cxiuj tiuj korektoj. En unu okazo, la Pola traduko “wcrwa” de la radiko VARI/, la preseraro similas al neniu Pola vorto kun gxusta signifo. Tial aperas en la Akademia Vortaro provizore nenia Pola traduko de la radiko VARI/. Notindas krome, ke la kvalito de la hispanaj kaj portugalaj tradukoj en 3OA estas en pluraj okazoj tre dubinda, sed en la Akademia Vortaro ni ankoraux korektis nur komposterarojn, preserarojn k.s.
La Katalunaj tradukoj en 4OA enhavas plurajn malgxustajn skribojn precipe kun eraraj supersignoj. En la Akademia Vortaro tiuj eraroj en 4OA estas kiom eble korektitaj. Ili estas: cxe ALO/: “áloe” anstataux la gxusta formo “àloe”; cxe AMOR/: “Cupidó” anstataux la gxusta formo “Cupido”; cxe AUXTONOM/: “autónom” anstataux la gxusta formo “autònom”; cxe BOMBAST/: “émfasi, ampulositat” anstataux la gxusta formo “èmfasi, ampul·lositat”; cxe CERAMIK/: “cerámica” anstataux la gxusta formo “ceràmica”; cxe HELIC/: “hélix” anstataux la gxusta formo “hèlix”; cxe HIPNOT/: “estat hipnótic” anstataux la gxusta formo “estat hipnòtic”; cxe IMUN/: “inmune” anstataux la gxusta formo “immune”; cxe INTELEKT/: “intel-lecte” anstataux la gxusta formo “intel·lecte”; cxe KARBON/: “carbon” anstataux la gxusta formo “carbó ”; cxe KASTANJET/: “castanyetes, castanyoles” anstataux la gxusta formo “castanyetas, castanyolas”; cxe KOROL/: “corol-la” anstataux la gxusta formo “corol·la”; cxe LAMEN/: “lámina” anstataux la gxusta formo “làmina”; cxe LENS/: “lente, lens” anstataux la gxusta formo “lent”; cxe MEDOL/: “médula” anstataux la gxusta formo “medul·la”; cxe OKSID/: “óxid” anstataux la gxusta formo “òxid”; cxe ORBIT/: “órbita” anstataux la gxusta formo “òrbita”; cxe PIOCX/: “cávec” anstataux la gxusta formo “càvec”; cxe PROVOK/: “desaffiar” anstataux la gxusta formo “desafiar”; cxe STAMEN/: “estamen” anstataux la gxusta formo “estam”; cxe SXPAT/: “fanga, cávec, árpies” anstataux la gxusta formo “fanga, càvec, àrpies”; cxe TRAFIK/: “trafec” anstataux la gxusta formo “tràfec”; cxe VALID/: “valid” anstataux la gxusta formo “vàlid”; cxe ZEFIR/: “zéfir” anstataux la gxusta formo “zèfir”.
ABISM/: La Franca traduko “abime” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “abîme”.
AFIKS/: La Pola traduko “przy rostek” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “przyrostek”.
AFRIK/: La Hispana traduko “Africa” en 8OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “África”.
AKCESOR/: La Hispana traduko “accessorio” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “accesorio”.
ANGOR/: La Pola traduko “duszność, tesknota” en 6OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “duszność, tęsknota”.
APERTUR/: La Hispana traduko “apertura” en 6OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “abertura”.
ARBUST/: En 6OA la Esperanta difino “(Botaniko) Arbusto, kies trunko estas ligneca ...” erare uzas la difinatan vorton “Arbusto” anstataux la supozeble intencitan vorton “Arbo”. En la Akademia Vortaro aperas la gxustiga difino “(Botaniko) Arbo, kies trunko estas ligneca ...”.
BALET/: La Hispana traduko “bailable (bailable (danza teatral), ballet” en 6OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “bailable (danza teatral), ballet”.
BINOKL/: La Germana traduko “Binocle, Opernglass” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “Binocle, Opernglas”.
BULTEN/: La Hispana traduko “boletin (periódico)” en 5OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “boletín (periódico)”.
CIVILIZACI/: La Portugala traduko “civilizacion” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “civilização”.
DEGRAD/: La Pola traduko “degradowac” en UV estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “degradować”.
EFEKT/: La Germana traduko “Eindruk, Effekt” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “Eindruck, Effekt”.
EGOISM/: La Franca traduko “egoisme” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “égoïsme”.
EKSPRES/: La Pola traduko “postaniec” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “posłaniec”.
EKZEM/: La Franca traduko “eczema” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “eczéma”.
EMERIT/: La Hispana traduko “jubilado, (emérito)” en 8OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “jubilado, emérito”.
EMPIRI/: La Hispana traduko “empirismo, experiencia (considerada como base de la filosofia ó de la ciencia)” en 4OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “empirismo, experiencia (considerada como base de la filosofia o de la ciencia)”.
ETIK/: La Franca traduko “étique” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “éthique”.
FABRIK/: La Angla traduko “fabric” en UV estas malgxusta. En la Akademiaj Korektoj de la Universala Vortaro aperis la Angla traduko “make, manufacture”. Bedauxrinde ankaux tiu traduko estas malgxusta. En la Baza Radikaro Oficiala la Akademio nuligis tiun miskorekton, sed ne donis novan pli bonan Anglan tradukon de FABRIK/. Tial aperas nun en la Akademia Vortaro nenia Angla traduko de FABRIK/. Gxusta traduko tamen povas esti “factory”.
FLUSTR/: La traduko “cuchichear” aperas en 3OA en la loko, kie estu Portugala traduko, dum en la loko de Hispana traduko aperas nenio. Vere “cuchichear” estas Hispana traduko, ne Portugala. En la Akademia Vortaro “cuchichear” aperas kiel Hispana traduko. Ne aperas cxi tie Portugala traduko de la radiko FLUSTR/.
FOTOGRAFI/: La Hispana traduko “fotografia” en 8OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “fotografía”.
GENCIAN/: La Hispana traduko “genceana” en 4OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “genciana”.
GEOGRAFI/: En 7OA aperas dufoje GEOGRAF/ (en du malsamaj listoj). La unua estas preseraro por GEOGRAFI/ (kiel agnoskas 8OA).
GREG/: En 6OA la Esperanta difino “(zoologio) kolekto ...” erare havas komencajn minusklojn. En la Akademia Vortaro aperas la gxustigita (t.e. analoga kun la skribo de la aliaj difinoj en 6OA) skribo “(Zoologio) Kolekto ...”.
GRUZ/: La Itala traduko “arena grossa, ghiaia,” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “arena grossa, ghiaia”.
HE: La Franca traduko “he !” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “hé !”.
HURA: La radiko aperas en 3OA kiel “Hura/” (kun posta streketo). Tio estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita formo “Hura” (sen streketo).
IDEOGRAFI/: La Angla traduko “ideografy” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “ideography”.
INDEKS/: La Hispana traduko “indice (lista)” en 4OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “índice (lista)”.
INDUKT/: La Portugala traduko “induzir (induçao);” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “induzir (indução)”.
INGREDIENC/: En 6OA la Esperanta difino “(kemio) Cxiu aparta substanco ...” erare havas komencan minusklon. En la Akademia Vortaro aperas la gxustigita (t.e. analoga kun la skribo de la aliaj difinoj en 6OA) skribo “(Kemio) Cxiu aparta substanco ...”.
KALKAN/UM/: En la 1a OA KALKANUM/ estas presita kvazaux gxi estus radiko. Gxi tamen sendube estas kunmetajxo de KALKAN/ kaj la sufikso UM/. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita formo “kalkan/um/” (kun aldonita streketo).
KANIBAL/: La Pola traduko “ludoźerca” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “ludożerca”.
KARN/: La Rusa traduko “мясо (натѣлъ)” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “мясо (на тѣлѣ)”. (Tiu traduko tamen ne estas tre bona. Pli bona Rusa traduko de KARN/ estas “плоть”.)
KEMI/: La Hispana traduko “quimica” en 8OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “química”.
KOLIZI/: La Germana traduko “zuzammenstossen” en 4OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “zusammenstossen”.
KOMPON/: La radiko aperas en 1OA kiel “kompan/”. Tio estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la intencita formo “kompon/”.
KOMPROMIT/: La Germana traduko “bloszstellen” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “blossstellen”. (Oni ordinare skribas “bloßstellen”, sed aliloke en 3OA uzigxas en la Germanaj tradukoj la surogata skribo “ss” anstataux la litero “ß”.)
KRIST/AN/: La kunmetajxo aperas en la Universala Vortaro kiel “krist/an” (sen fina streketo). Tio estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita formo “krist/an/” (kun streketo).
KREDITOR/: La Hispana traduko “accreedor” en 4OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “acreedor”.
KURENT/: La Hispana traduko “corriente eléctrica)” en 8OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “corriente (eléctrica)”.
LAMEN/: La Portugala traduko “làmina” en 4OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “lámina”.
LITOGRAFI/: La Hispana traduko “litografia” en 8OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “litografía”.
MIL: La radiko aperas en la Universala Vortaro kiel “mil/” (kun posta streketo). Tio estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita formo “mil” (sen streketo).
MINIMUM/: La Germana traduko “Mindeswert” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “Mindestwert”.
NILON/: La Hispana traduko “nilón, “nylon”” en 8OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “nilón, nailon”.
NIMB/: La radiko aperas en 2OA kiel “nim-bo”. Tio estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita formo “nimb/o”.
NUNCI/: La Germana traduko “Nuntius (päbst. Gesandter)” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “Nuntius (päpst. Gesandter)”.
ONOBRIK/: La Franca traduko “esparsette, sainfoin” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “esparcette, sainfoin”.
OPON/: La Hispana traduko “oponer” en 8OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “oponerse”.
PALINUR/: La Germana traduko “Heuschrekenkrebs” en 2OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “Heuschreckenkrebs”.
PATRICI/: La Hispana traduko “patrício” en 4OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “patricio”.
PIL/: En 5OA la Esperanta difino “(fiziko) Fonto ...” estas erare skribita. En la Akademia Vortaro aperas la gxustigita (t.e. analoga kun la skribo de la aliaj difinoj en 5OA) skribo “(Fiziko). Fonto ...”.
PILGRIM/: La Franca traduko “aller en pélérinage” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “aller en pèlerinage”.
PLONGX/: La Hispana traduko “zambullir” en 8OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “zambullirse”.
POR: La radiko aperas en la Universala Vortaro kiel “por/” (kun posta streketo). Tio estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita formo “por” (sen streketo).
PROJEKT/: La Franca traduko “project” en 2OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “projet”.
RECENZ/: La Itala traduko “criticare (un’ opera)” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “criticare (un’opera)”.
REFERENC/: La Itala traduko “referenza – attestati” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “referenza, attestato”.
REZIGNACI/: La Itala traduko “rassegnazone” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “rassegnazione”.
RUT/: La Rusa traduko “рута (Pflanze)” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “рута (бот.)”.
SANDVICX/: La Hispana traduko ‘“sandwich”, emparedado’ en 8OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko ‘“sándwich”, emparedado’.
SEKRECI/: La Franca traduko “secrétion” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “sécrétion”.
SEMINARI/: La Franca traduko “seminaire” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “séminaire”.
SIMPATI/: La Franca traduko “sympatie” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “sympathie”.
SKOL/: La Angla traduko “school (of thought), opinion, art, etc.)” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “school (of thought, opinion, art, etc.)”.
SOCI/: La Pola traduko “spoteczenstwo” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “społeczeństwo”.
SPEKULACI/: La radiko aperas en 3OA kiel “Speculaci/”. Tio estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la intencita formo “Spekulaci/”.
SXPAT/: La Portugala traduko “fanga, cavec” en 4OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “fanga, cávec”.
SXRUMP/: En 6OA la Esperanta difino “kuntirigxi ...” estas erare skribita. En la Akademia Vortaro aperas la gxustigita (t.e. analoga kun la skribo de la aliaj difinoj en 5OA) skribo “Kuntirigxi ...”.
SXVEB/: La Itala traduko “librarsi su le ali, stare sospeso nell’ aria” en 3OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “librarsi sulle ali, stare sospeso nell’aria”.
TASK/: La Pola traduko “obowiązek źadanie” en 1OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “obowiązek, zadanie”.
VAR/: La Angla traduko “Wares” en 4OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “wares”.
VINKT/: La Pola traduko “spoidto” en 6OA estas preseraro. En la Akademia Vortaro aperas anstatauxe la gxustigita traduko “spoidło”.
Literaturo
Fundamento de Esperanto - Zamenhof, L. L. - 9-a eldono - EFE, Marmande, Francujo, 1963.
Unua Oficiala Aldono al Universala Vortaro, Esperantista Dokumentaro, Kajero dek-tria - Esperantista Centra Oficejo, Paris, 1909 (fotokopio).
Dua Oficiala Aldono al Universala Vortaro, Esperantista Dokumentaro, Kajero trideka - Esperantista Centra Oficejo, Paris, 1919 (fotokopio).
Tria Oficiala Aldono al Universala Vortaro - Esperantista Centra Oficejo, Paris, 1921 (fotokopio).
Kvara Aldono al Universala Vortaro, Oficiala Bulteno de la Esperantista Akademio - Esperantista Centra Librejo, Paris, 1929 kaj 1930 (fotokopio).
Kvina kaj Sesa Aldonoj al Universala Vortaro, Jarlibro de la Lingva Komitato kaj de gxia Akademio - Esperantista Centra Librejo, Paris, 1935 (fotokopio).
Sepa Oficiala Aldono al la Universala Vortaro, Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto n-ro 1 - 1958 (fotokopio).
Oka Oficiala Aldono al Universala Vortaro, en Aktoj de la Akademio II 1968-1974 - 2a eldono - Rotterdam, Nederlando, 2007 (Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto, 10).
Nauxa Oficiala Aldono al Universala Vortaro. Oficialaj Informoj de la Akademio de Esperanto. N-ro 8. 2007.
Aktoj de la Akademio 1963-1967 - 2a eldono - Rotterdam, Nederlando, 2007 (Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto, 9).
Aktoj de la Akademio II 1968-1974 - 2a eldono - Rotterdam, Nederlando, 2007 (Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto, 10). (Enhavas interalie la Okan Oficialan Aldonon al la Universala Vortaro, kaj la Bazan Radikaron Oficialan.)
La Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto. Gvidis Michel Duc Goninaz. Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris, Francujo, 2005. Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris, Francujo, 2005.
Akademia Vortaro-Radikaro - Edward Ockey - Banstead, Anglujo, 1978. (Malgraux la nomo ne temas pri eldonajxo de la Akademio de Esperanto.)
Enciklopedia Vortaro Esperanta-Germana (1-a - 4-a partoj) - Wüster, E. - Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig, Germanujo, 1923.
Etimologia Vortaro de Esperanto. Volumo 1: A - D. Volumo 2: E - J. Volumo 3: K - M. Volumo 4: N - R. Volumo 5: S - Z. - Vilborg, E. - Eldona Societo Esperanto, Malmö, Svedujo, 1989, 1991, 1993, 1995, 2001.
Lingvo kaj Vivo. Esperantologiaj Eseoj - Dua reviziita eldono kun Apendico - Waringhien, Gaston - Rotterdam, Nederlando, 1989.
Oficialaj lingvoelementoj de Esperanto (OLEO) - Andreas Kück - 1-a eldono - Selbstverlag Andreas Kück, Rechtenfleth, Germanujo, 2008.